ÖLÇME ARACINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN
ÖLÇEĞİN MAKALESİNİ OKUMAK İÇİN TIKLAYIN
UYGULAYICILAR/ARAŞTIRMACILAR İÇİN ÖLÇME ARACI KULLANIM REHBERİ
Bu ölçme aracı, psikolojik olarak bir kriz durumuna maruz kalan tüm bireyler için uygundur.
Ölçme aracında 39 adet soru bulunmaktadır. Ters madde bulunmamaktadır. Uygulayıcılar, her kriz deneyimlemiş birey için bir ölçme aracı kullanılmalıdır. Ölçme aracı, 5 alt boyuttan oluşmaktadır. Bunlar:
• Duygusal Tepkiler: 1.–7. maddeler
• Bilişsel Tepkiler: 8.–11. maddeler
• Davranışsal Fizyolojik Tepkiler: 12.–24. maddeler
• İlişkisel Tepkiler: 25.–28. maddeler
• Manevi Tepkiler: 29.–39. maddeler
Ölçme aracının beş alt boyutu tek başına ya da ayrı ayrı kullanılabilir. Örneğin kriz sonrası psikolojik tepkilerden sadece manevi tepkileri ölçmek isteyen uygulayıcılar/araştırmacılar 29. – 39. Maddeleri uygulayarak katılımcıların bu alandaki tepkilerini hesaplayabilir. Her bir alt boyut; ‘duygusal tepkiler’, ‘bilişsel tepkiler’, ‘davranışsal fizyolojik tepkiler’, ‘ilişkisel tepkiler’ ve ‘manevi tepkiler’ şeklinde ayrı ayrı uygulanabileceği gibi, beş alt boyut birlikte ‘kriz sonrası psikolojik tepki ölçeği’ şeklinde tüm soruları uygulayarak ölçme aracı olarak kullanılabilir.
Kriz sonrası psikolojik tepki düzeyini ölçen KSPT-39 ölçeği beş (5) alt boyutu olan 39 maddeden oluşan yedili likert tipinde geliştirilen bir ölçektir. Ölçeğin AFA analizinden elde edilen KMO değeri .92 olarak hesaplamış ve Barlett test değeri 6483.21, p=0.00 olarak bulunmuş ve değişkenlerin faktörlenebilir derecede olduğu ortaya saptanmıştır. Ölçeğin faktörlü yapısına ait AFA sonuçlarına göre χ2/sd= 2.17, RMSEA= 0.05, CFI= 0.94 ve TLI= 0.94 olarak bulunmuştur. AFA sonuçlarına göre .53 ile .96 arasında değiştiği saptanmıştır. Tabachnick ve Fidell (2015) faktör yükünün .53 ile .62 arasında olmasının “iyi” olarak değerlendirmektedir. Bu durumda ölçeğin elde edilen faktör yüklerinin iyi bir durumda olduğu söylenilebilir. Beş faktörlü olarak belirlenen ölçeğin birinci ve ikinci düzey doğrulayıcı faktör analizi (DFA) aracılığıyla ayrı ayrı test edilmiştir. Birinci düzey DFA sonuçlarına göre maddelerin faktör yükleri .53 ile .96 arasında değiştiği gözlenmektedir. Bu durumda ölçeğin hem 5 boyutlu hem de tek boyutlu yapısının uyum değerlerinin çok iyi olduğu söylenebilir (Brown, 2006; Kline, 2005; Tabachnick ve Fidell, 2015).
Ölçeğin her bir alt boyutuna ait Cronbach Alfa katsayısı değerleri SPSS ve Mplus programları kullanılarak hesaplanmış ve Davranışsal fizyolojik tepkiler boyutu için (α=0,94), Duygusal tepkiler boyutu için (α=0,93), İlişkisel tepkiler boyutu için (α=0,68), Manevi tepkiler boyutu için (α=0,93) ve Bilişsel tepkiler boyutu için (α=0,83) olarak hesaplanmıştır.
Ölçeğin Tek boyutlu halinin Cronbach Alpha değeri ise (α=0,96) olarak saptanmıştır. Kayış, (2014) güvenirlik katsayısı olan Cronbach alpha değerinin .80 ve üzeri olmasının ölçeğin yüksek derece güvenirliğe sahip olduğunu belirtmiştir. Bu durumda ölçeğin hem alt boyutlarının hem de tek düzeyli yapısının yüksek derecede iç tutarlığa sahip olduğu söylenebilir.
Geliştirdiğimiz ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyoruz. Araştırmanının başlangıcında araştırmanın amacı ile bir bilginin sorumlu yazara e-posta gönderilmesi yeterlidir.
Ölçeğin Faktörleri ve İlgili Madde Dağılımları
| Duygusal Tepkiler: | 1-2-3-4-5-6-7 |
| Bilişsel Tepkiler: | 8-9-10-11 |
| Davranışsal Fizyolojik Tepkiler: | 12-13-14-15-16-17-18-19-20-21-22-23-24 |
| İlişkisel Tepkiler: | 25-26-27-28 |
| Manevi Tepkiler: | 29-30-31-32-33-34-35-36-37-38-39 |
Künyesi: Dinler, H., Ağca, M. A., & Asıcı, E. (2025). Kriz Sonrası Psikolojik Tepki Ölçeği’nin (KSPT-39) Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Afet ve Risk Dergisi, 8(1), 307-327. https://doi.org/10.35341/afet.1462751
